ABD, İran’ın kara ve Hazar üzerinden tedarik kanallarını hedefliyor

ABD, İran’a yönelik ekonomik baskıyı kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yürütülen sevkiyatlara genişletmek için yeni bir görev gücü kurdu. Belirli malzeme ve teknoloji transferlerini sınırlamayı amaçlayan girişim, İran’la bağlantılı tedarik ve transit ticaret kanallarını hedefliyor; ancak sınırları fiziksel olarak kapatacak bir askeri kuvvet niteliği taşımıyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 7 Kasım’da Demir Kapı adlı görev gücünün oluşturulduğunu duyurdu. Yaklaşık 20 kişiden oluşan ekip, Florida eyaletinin Tampa kentindeki hava üssünde konuşlandırılacak ve diğer ABD kurumlarıyla koordinasyon yürütecek.

Hangi sevkiyatlar hedefte?

CENTCOM’un açıklamasına göre girişimin hedefleri arasında İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yaptığı silah sevkiyatı, sivil ve askeri kullanıma uygun teknoloji transferi ve ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına tabi malzemelerin taşınması bulunuyor. ABD’nin yasa dışı olarak nitelendirdiği gelir hareketlerinin engellenmesi de görev kapsamına alınıyor.

Washington, ABD ile İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından 13 Nisan’da Hürmüz Boğazı çevresinde deniz ablukası başlatmıştı. Bu uygulamayla İran’a giden veya İran’dan başka ülkelere hareket eden gemilerin geçişi engelleniyor. Pakistan aracılığıyla haziran ayında varılan mutabakatın uygulanamaması üzerine yeni girişim gündeme geldi.

Denetimin sınırını komşuların tutumu belirleyecek

İran’ın Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Pakistan, Irak, Ermenistan ve Afganistan ile kara sınırı bulunuyor. Rusya’nın ise İran’la Hazar Denizi üzerinden bağlantısı var. ABD’nin Hazar’da deniz denetiminin bulunmaması, buradaki ticareti sınırlama kapasitesini kıyıdaş ülkelerin işbirliğine bağlı kılıyor.

Kaynakta görüşlerine yer verilen uzmanlara göre bazı sınır geçişlerinde kontrollerin sıkılaştırılması, ticaretin başka güzergâhlara kaymasına yol açabilir. Kara ve demir yolu bağlantılarının farklı ülkelerden geçmesi de tek bir denetim hattıyla bütün sevkiyatların durdurulmasını zorlaştırıyor.

Rusya ve Çin’in ABD yaptırımlarını benimsememesi ve İran’la ekonomik ilişkilerini sürdürmesi de girişimin kapsamını sınırlayan unsurlar arasında gösteriliyor. Uzmanlar, belirli sevkiyatların engellenmesi ve tedarik maliyetlerinin artmasının mümkün olduğunu, bütün alternatif kanalların kesilmesinin ise daha geniş uluslararası işbirliği gerektirdiğini değerlendiriyor.